Europako estatuak migrazio politika komun berri bat abiarazten ari dira, migratzaileen eta errefuxiatuen eskubideak arriskuan jartzen dituena

• Gizarte-erakundeek, tartean Caritasek, damutzen dute Espainian Europako betebehar hauek betetzeko hartuko diren neurri zehatzei buruzko gardentasun falta.

Gizarte-erakunde ugarik osatutako lan-talde batek urteak daramatza Espainiak Migrazio eta Asiloari buruzko Europako Itunaren negoziazioa, onarpena eta ezarpena nola gauzatzen dituen jarraitzen, prozesu osoan pertsonen eskubideetan oinarritutako ikuspegia nagusitu dadin laguntzeko helburuarekin.

Datorren ekainaren 12an Ituna indarrean sartzearekin gauzatuko da haren ezarpena, eta horrek mugarri garrantzitsua izango da Europako herrialde guztientzat. Migrazio politikaren etapa berri honek erronka handiak planteatzen ditu migratzaileen eta errefuxiatuen eskubideen bermeari dagokionez. Horri gehitu behar zaio ekainaren 1ean Itzulketa Araudi europarrari buruz lortutako akordioa, migratzaileen atxikipenaren erabilera zabaltzen duena eta deportazioak areagotzeko neurri zigortzaile eta hertsatzaileak txertatzen dituena.

Araudi horiek, hirugarren herrialde seguruaren kontzeptuaren berrikuspenarekin batera —herrialde bati asilo-eskaerak baztertzeko eta eskatzaileak hirugarren herrialde batera (iragateko herrialdera) bidaltzeko aukera ematen dion mekanismo juridikoa— eta jatorrizko herrialde seguru gisa hartzen diren herrialdeen zerrendaren onarpenarekin —giza eskubideen arloan gabezia larriak dituzten estatuak barne—, nabarmen ahultzen dituzte finkatutako eskubide eta bermeak.

Horien artean, honako hauek nabarmentzen dira: asilo-eskubidea, itzulketen aurkako babesa, defentsa juridiko eraginkorrerako sarbidea, informazioa jasotzeko eskubidea eta ahultasun-egoera handiagoan dauden pertsonentzako arreta espezifikoa, baita pertsonen osasun integralerako eskubidearen babesa ere.

Espainiaren kasuan, gizarte zibilaren eta eraginpeko kolektiboen ahaleginak gorabehera, elkarrizketa publikoko guneek ez dute oraindik zehaztasunez argitu Ituna testuinguru nazionalean egokitzeko hartuko diren neurri konkretuak.

Ziurgabetasun eta kezka egoera honen aurrean, Gobernuari eta gainerako indar politikoei honakoa eskatzen diegu:

• Gardentasuna bermatzea, baita planen, protokoloen, jarraibideen, baliabideen eta lege-erreformen inguruko informaziorako sarbidea ere, besteak beste.
• Ituna ahalik eta berme handienarekin aplikatzea, giza eskubideekin bat etorriz, eta Espainiako esparru juridikoan ezarritako eskubideak zein nazioarteko konpromisoak osorik errespetatuz.
• Herriaren Defendatzaileak bere gain hartuko duen giza eskubideen zaintza-mekanismoak ondo funtziona dezan behar diren baliabideak bermatzea.
• Gizarte zibilaren parte-hartzea bermatzea, eta, giza eskubideen urraketak gertatuz gero, ikertzeko eta zehapenak proposatzeko mandatua ezartzea.

Triajea eta ahultasun-egoerak

Triajeak mugako kontrol mekanismoak indartzen ditu, hala nola datu biometrikoen erabilera intentsiboa eta kontrol migratorioa giza eskubideak bermatzen ez dituzten hirugarren herrialdeetara kanporatzea. Araudiak hainbat fase jasotzen ditu: osasun-azterketa preliminarra, ahultasunaren aurretiko ebaluazioa, identifikazioa, datu biometrikoen erregistroa, segurtasun-kontrola, kontrol-formularioa eta dagokion prozedurara bideratzea.

Horretarako, estatu kideek behar bezala prestatutako langileak bermatu behar dituzte, besteak beste osasun-langile kualifikatuak eta ahultasun-kontroletan espezializatutako profesionalak. Hori bereziki garrantzitsua da nazioarteko babesa eskatzen ez duten baina ahultasun-egoeran dauden pertsonentzat. Kasu horietan, triaje araudiaren 18. artikuluak, (EB) 2016/399 Araudiaren 6. artikuluko 5. apartatuarekin lotuta, arrazoi humanitarioengatik sarrera baimentzen du.

Honakoa eskatzen dugu: giza eskubideetan eta ikuspegi intersekzionalean oinarritutako bideratze automatikoa dagokion prozedurara; laguntza juridiko doakoa eta espezializatua prozesu osoan zehar; kalitatezko interpretazioa eskaera erregistratzen denetik; mediku-langile kualifikatuen eta talde espezializatuen baldintza betetzea; 14 urtetik beherako adingabeen datu biometrikoen bilketa behar-beharrezko kasuetara mugatzea eta inolako hertsapenik gabe egitea; eta triajea egiten den lekuen arauketa argia.

Mugako prozedurak

• ASILO: Araudi berriak asilo‑eskaerak berme gutxiagoko eta epe laburragoko prozedura berezien bidez aztertu ahal izateko kasuak zabaltzen ditu. Horrek arriskuan jartzen du banakako azterketa, atxikipen-arriskua eta mugikortasunaren murrizketak areagotzen ditu, informazio eta laguntza juridikorako sarbidea zailtzen du, izapidetze-denborak luzatzen ditu eta zentro itxien edo faktikoki atxikipen‑zentroen erabilera sustatzen du, baita adingabeen eta ahultasun‑egoeran dauden pertsonen kasuan ere.
• ITZULKETA: Araudi berriak kanporaketak bizkortu eta handitu nahi ditu asilo eta itzulketarako prozedura bakarra ezarriz, hirugarren herrialdeekin lankidetzaren bidez eta borondatezko itzuleraren pizgarriak erabiliz. Ezarpen-plan nazionalak aurreikusten du mugako asilo-prozedura itzulketako prozedurarekin sinkronizatzea eta nazioarteko babesa ukatzea itzulketari buruzko erabaki batekin batera ematea. Horrek arriskuan jar dezake beste babes edo bizileku-modu batzuk aztertzea, eta oinarrizko eskubideei zein itzulerarik ez egiteko printzipioari (non-refoulement) eragin diezaieke.
• HAURTZAROA: Kontzeptu hauek aplikatzeak haurren interes gorena urratu dezake. Beharrezkoa da neska, mutil eta nerabe bakoitzaren interes gorena modu indibidualean baloratzea eta haien entzumena eta parte-hartzea bermatzea prozeduran.
• OSASUN-ARRETA: Mugako prozesuetan, migratzaileek osasun-arretarako sarbideari buruzko Espainiako araudiaren babesa izan behar dute. 180/2026 Araudia betez, beren osasun-beharren estaldura bermatu behar da Osasun Sistema Nazionalaren bidez, baita zentro itxi edo erdi‑itxietan daudenean ere, egoera administratiboa edozein dela ere.
• GAINBEGIRATZE MEKANISMOA: Beharrezkoa da gainbegiratze-mekanismo independente bat ezartzea, mugaren kudeaketan oinarrizko eskubideak errespetatzen direla bermatzeko, gardentasun eta kontu‑emateko neurri eraginkorrekin. Mekanismo hori sortzeak denbora eskatzen du, gizarte zibileko erakundeen parte-hartze erregular eta eraginkorra bermatzea, eta dauden mekanismoen mugak gainditzea.

ADIERAZPENA SINATZEN DUTEN ERAKUNDEAK

1. Amnistia Internazionala
2. Cáritas
3. CEAR
4. Entreculturas
5. Federación Sur Acoge
6. Irídia – Giza eskubideen defentsarako zentroa
7. Médicos del Mundo
8. Médicos Sin Fronteras
9. Novact
10. Oxfam Intermón
11. Red Acoge
12. Servicio Jesuita a Migrantes
13. Plataforma de Infancia